Viêm gân Achille là tình trạng không hiếm gặp, có thể bắt gặp ở bất cứ ai – nhất là những người thường xuyên tập luyện thể dục thể thao. Khi gặp phải tình trạng này, vật lý trị liệu là biện pháp thường được áp dụng nhằm mục đích bảo tồn tối đa. Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Daiviet Sport tìm hiểu chi tiết về Vật lý trị liệu viêm gân Achilles. Qua đó, cùng hiểu về tình trạng này cũng như biện pháp xử lý phù hợp.
Hiểu về gân Achilles và cơ chế sinh viêm
Gân Achilles (gân gót) chính là gân lớn nhất, khỏe nhất và chịu lực lớn nhất trong cơ thể co người. Nó được hợp thành bởi sự kết hợp của cơ sinh đôi và cơ dép, bám trực tiếp vào xương gót chân. Trong mỗi bước đi, động tác chạy hay bật nhảy, gan phải chịu tải trọng lớn nhất nhiều lận trọng lượng cơ thể - đặc biệt là trong các động tác bứt tốc hoặc là đổi hướng đột ngột của các bộ môn thể thao cường độ cao.
Viêm gan Gân Achilles trên thực tế không đơn thuần là 1 quá trình viêm cấp tính thuần túy mà phần lớn là hậu quả của 1 hội chứng quá tải mạn tính. Tình trạng này dẫn tới sự thoái hóa cấu trúc collagen loại 1, mất trật tự bó sợi, tăng sinh mạch máu tân tạo kèm theo sự xâm nhập của các sợ thần kinh cảm giác đau.
Tình trạng này thường gặp ở các vận động viên điền kinh, người chơi thể thao ở cường độ cao, hoặc những người có thói quen tăng cường vận động đột ngột mà trước đó bỏ qua khâu khởi động hoặc khởi động không đầy đủ, không đúng cách.
Viêm gân được chia thành Viêm gân bám tận và Viêm gân đoạn giữa. Viêm gân bám tận có vị trí tổn thương tại điểm bám trực tiếp của gân vào xương gót chân; Thường gặp ở người ít vận động hoặc vận động viên lớn tuổi, thường kèm theo gai xương gót. Thường kèm theo viêm bao hoạt dịch gân, lắng đọng calci và xuất hiện gai xương.
Viêm gân đoạn giữa có vị trí tổn thương cách điểm bám khoảng 2 – 6 cm lên phía trên đoạn thân gân, thường gặp ở những người trẻ tuổi, vận động viên chơi các môn thể thao chạy nhảy nhiều. Về đặc điểm bệnh lý, thoái hóa chất nền trung tâm, sưng phình hình thoi, mất tính đàn hồi.
Nguyên lý và mục tiêu cốt lõi của Vật lý trị liệu
Vật lý trị liệu là phương pháp điều trị bảo tồn được ưu tiên, chiếm tỷ lệ thành công trên 85% trong việc giải quyết triệt để tình trạng viêm và thoái hóa gân Achilles mà không cần can thiệp ngoại khoa. Các mục tiêu sinh học cốt lõi bao gồm:
- Giảm tải và kiểm soát triệu chứng đau: Làm dịu cơn đau cấp tính, bảo vệ cấu trúc gân khỏi các vi chấn thương lặp lại liên tục trong sinh hoạt hằng ngày.
- Kích thích tổng hợp collagen và tái cấu trúc mô: Thúc đẩy nguyên bào sợi tăng sinh, sắp xếp lại các sợi collagen theo chiều dọc chịu lực thông qua cơ chế kích thích cơ học có kiểm soát.
- Cải thiện độ bền cơ học: Nâng cao dần ngưỡng chịu đựng của gân trước các lực tác động cơ học.
- Cải thiện biên độ vận động và độ linh hoạt: Khắc phục tình trạng co rút nhóm cơ cẳng chân, giảm lực căng tĩnh đè nặng lên vùng gót chân.
- Phục hồi sức mạnh toàn diện: Lấy lại khả năng chịu lực đàn hồi của gân, giúp người bệnh tự tin trở lại thể thao và sinh hoạt bình thường.
Các giai đoạn phục hồi chức năng cho người viêm gân Achilles
Giai đoạn 1: Cấp tính - giảm đau và bảo vệ mô
Trong khoảng thời gian từ tuần 1 đến tuần 2. Khi này, gân đang ở trạng thái nhạy cảm và dễ tổn thương nhất. Mục tiêu chính là kiểm soát phản ứng viêm, giảm sưng và bảo vệ gân khỏi các kích thích quá mức.
Người bệnh cần nghỉ ngơi tương đối, tránh tuyệt đối các hoạt động gây chấn động mạnh như chạy, nhảy, bật cao. Thay vào đó, duy trì các hoạt động ít tác động như bơi lội hoặc đạp xe nhẹ nhàng với kháng lực thấp nếu không gây đau. Kiểm soát sưng và đau, ap dụng chườm lạnh từ 15 - 20 phút mỗi lần, thực hiện 3 - 4 lần mỗi ngày. Sử dụng đệm nâng gót chân lót bên trong giày để giảm bớt góc gập mu bàn chân, qua đó làm giảm độ căng kéo trên gân Achilles khi di chuyển.
Vật lý trị liệu được áp dụng trong giai đoạn này là điện - nhiệt. Ứng dụng sóng ngắn, siêu âm trị liệu hoặc dòng điện giảm đau chuyên sâu để kích thích tuần hoàn vi mạch tại chỗ, tăng tốc độ đào thải chất trung gian gây viêm.
Giai đoạn 2: Phục hồi khả năng chịu tải và tái tạo mô
Trong khoảng thời gian từ tuần 3 đến tuần 8. Đây là giai đoạn cốt lõi và quan trọng nhất trong vật lý trị liệu hiện đại. Các bằng chứng y học cho thấy việc bất động gân trong thời gian dài sẽ làm gân càng suy yếu thêm; do đó, các bài tập chịu tải có kiểm soát được ưu tiên áp dụng.
Bài tập Co cơ duỗi / hạ gót chân: Người bệnh đứng trên bậc thang bằng nửa trước bàn chân, nhón gót lên bằng cả hai chân, sau đó từ từ hạ gót chân bị bệnh xuống dưới mức sàn trong khoảng 4 - 5 giây. Động tác này tạo lực căng tối ưu giúp kích thích tế bào gân tổng hợp các sợi collagen mới theo đúng trục dọc.
Bài tập Heavy Slow Resistance HSR: Thực hiện các bài tập đẩy chân hoặc nhón gót với tải trọng nặng nhưng tốc độ thực hiện chậm rãi (3 giây nâng lên, 3 giây hạ xuống) nhằm tối ưu hóa sự phì đại và tăng sức bền cho hệ thống cơ - gân.
Kéo giãn cơ cẳng chân: Thực hiện kéo giãn có kiểm soát cơ dép (với gối gập) và cơ sinh đôi (với gối thẳng) để duy trì độ dẻo dai, tránh tình trạng tăng co thắt cơ thứ phát.
Giai đoạn 3: Tăng cường nâng cao và trở lại vận động
Từ tuần 9 trở đi, khi gân đã chịu được tải trọng cơ bản, quá trình tập luyện chuyển sang giai đoạn phục hồi khả năng phản xạ thần kinh - cơ, tốc độ và sức mạnh bùng nổ.
Bài tập Plyometrics nhẹ nhàng: Thực hiện bật nhảy tại chỗ với cường độ thấp, nhảy dây nhịp độ chậm để huấn luyện gân khả năng tích trữ và giải phóng năng lượng.
Cải thiện thăng bằng và ổn định cổ chân: Tập luyện trên các bề mặt bất ổn định như bóng thăng bằng bóng cao su hoặc ván nhún để củng cố các nhóm cơ quanh khớp cổ chân, ngăn ngừa nguy cơ tái chấn thương.
Tuân thủ quy tắc tăng tiến 10%: Tăng khối lượng, cường độ hoặc quãng đường vận động không quá 10% mỗi tuần để đảm bảo gân có đủ thời gian thích nghi sinh học an toàn.
Một số lưu ý trong quá trình điều trị
Kiểm soát cơn đau trong tập luyện: Theo mô hình quản lý cơn đau hiện đại, mức độ đau từ 2 - 3 trên thang điểm 10 trong hoặc ngay sau khi tập luyện là có thể chấp nhận được và thường giảm dần sau khi khởi động. Tuy nhiên, nếu xuất hiện cơn đau nhói dữ dội, tình trạng sưng đỏ tăng lên vào ngày hôm sau, người bệnh cần lập tức giảm cường độ hoặc tạm dừng bài tập.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn giày dép đóng vai trò quyết định đến sự thành công của quá trình phục hồi. Tránh tuyệt đối việc đi giày đế quá cứng, giày bệt không có đệm đỡ hoặc giày thể thao đã mòn phần đế gót. Việc bổ sung đầy đủ dinh dưỡng giàu omega-3, collagen peptide, vitamin C và nước uống hằng ngày cũng hỗ trợ tích cực cho quá trình tổng hợp chất nền ngoại bào của gân.
Giải pháp hỗ trợ phục hồi chức năng cùng Zasami
Để tối ưu hóa quá trình điều trị và phục hồi viêm gân Achilles tại nhà hoặc tại các trung tâm vật lý trị liệu chuyên sâu, việc kết hợp các thiết bị y tế công nghệ cao là giải pháp được các chuyên gia đầu ngành khuyên dùng. Dòng sản phẩm thiết bị phục hồi chức năng và trị liệu Zasami mang đến hệ sinh thái chăm sóc cơ xương khớp toàn diện.
Thiết bị phục hồi chức năng 3 in 1, 4 in 1 của Zasami cung cấp các mức lực cản linh hoạt và an toàn, giúp người bệnh dễ dàng thực hiện chính xác các bài tập phục hồi biên độ vận động và tăng cường sức mạnh cơ bắp theo đúng phác đồ y khoa chuẩn hóa. Việc kết hợp đều đặn các bài tập vật lý trị liệu chuyên sâu cùng sự hỗ trợ đắc lực từ trang thiết bị của Zasami sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian hồi phục, phòng ngừa tái phát hiệu quả và đưa bạn nhanh chóng trở lại nhịp sống năng động, khỏe mạnh.
Trên đây là một số chia sẻ từ Daiviet Sport về Vật lý trị liệu viêm gân Achilles. Mong rằng qua các thông tin trong bài viết các bạn hiểu hơn về vấn đề này cũng như các biện pháp trị liệu, phục hồi phù hợp. Nếu còn thắc mắc nào khác hoặc có nhu cầu trang bị máy tập chính hãng hãy liên hệ với chúng tôi nhé!
