Viêm bao hoạt dịch là tình trựng sức khỏe không hiếm gặp, có thể gây ra tình trạng đau, sưng, và hạn chế vận động tại các khớp như vai, khuỷu tay, hông, đầu gối, gót chân… Bệnh thường xuất hiện do vận động lặp đi lặp lại, chấn thương, tì đè hoặc liên quan tới một số bệnh lý như gút, viêm khớp.
Bên cạnh việc nghỉ ngơi và điều trị theo chỉ định của bác sĩ, vật lý trị liệu có vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi. Một chương trình phù hợp không chỉ giúp kiểm soát cơn đau mà còn khôi phục tầm vận động, tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp và giảm thiểu nguy cơ tái phát. Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Daiviet Sport tìm hiểu chi tiết về Vật lý trị liệu viêm bao hoạt dịch. Qua đó, cùng hiểu hơn về tình trạng này cũng như chăm sóc sức khỏe bản thân & người thân tốt hơn.
Viêm bao hoạt dịch là gì?
Bao hoạt dịch (bursa) là những túi nhỏ chứa dịch nằm ở nhiều vị trí quanh khớp. Chúng có nhiệm vụ giảm ma sát giữa các xương, gân, cơ và mô mềm khi cơ thể vận động. Khi bao hoạt dịch bị kích thích hoặc viêm, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau, sưng, cứng khớp, đau khi ấn vào vùng bị tổn thương hoặc đau tăng khi vận động. Những vị trí thường gặp gồm vai, khuỷu tay, hông, đầu gối và gót chân.
Viêm bao hoạt dịch có thể xảy ra do hoạt động lặp đi lặp lại, tì đè kéo dài, chấn thương trực tiếp hoặc một số bệnh lý nền. Trong một sốt trường hợp, bao hoạt dịch có thể bị nhiễm khuẩn và cần được điều trị đúng cách. Do đó, không nên mặc định mọi trường hợp đau quanh khớp đều là viêm bao hoạt dịch.
Viêm bao hoạt dịch có thể xảy ra do hoạt động lặp đi lặp lại, tì đè kéo dài, chấn thương trực tiếp hoặc một số bệnh lý nền. Trong một số trường hợp, bao hoạt dịch có thể bị nhiễm khuẩn và cần được điều trị. Vì vậy, không nên mặc định mọi trường hợp đau quanh khớp đều là viêm bao hoạt dịch.
Tác dụng của vật lý trị liệu đối với viêm bao hoạt dịch
Mục tiêu của vật lý trị liệu không chỉ là giảm đau tạm thời mà còn tìm cách phục hồi khả năng vận động và giảm tình trạng quá tải lên vùng khớp bị tổn thương. Một chương trình phục hồi phù hợp thường hướng tới các mục tiêu: Giảm đau và giảm kích thích tại vùng tổn thương; Duy trì hoặc khôi phục tầm vận động của khớp; Cải thiện độ mềm dẻo của cơ và mô mềm; Tăng sức mạnh các nhóm cơ xung quanh khớp; Cải thiện tư thế và cách thực hiện động tác; Khôi phục khả năng đi lại, làm việc và vận động; Giảm nguy cơ viêm bao hoạt dịch tái phát.
Khi nguyên nhân liên quan đến vận động sai cách hoặc hoạt động quá mức, việc chỉ giảm đau mà không thay đổi cách vận động có thể khiến tình trạng dễ tái diễn. Vật lý trị liệu vì vậy thường tập trung vào cả triệu chứng hiện tại và các yếu tố góp phần gây quá tải.
Các giai đoạn vật lý trị liệu viêm bao hoạt dịch
Giai đoạn giảm đau và kiểm soát kích thích
Khi mới xuất hiện triệu chứng hoặc đang đau nhiều, mục tiêu đầu tiên là giảm các tác động khiến bao hoạt dịch tiếp tục bị kích thích. Người bệnh cần giảm hoặc tạm thời điều chỉnh những hoạt động gây đau. Chẳng hạn, người bị viêm bao hoạt dịch đầu gối nên hạn chế quỳ lâu; Người bị đau vai nên giảm các động tác nâng tay lặp đi lặp lại trên đầu; Người bị viêm vùng khuỷu tay nên tránh chống khuỷu trong thời gian dài.
Chườm lạnh có thể được sử dụng để hỗ trợ giảm đau và sưng trong giai đoạn đầu nếu phù hợp. Tuy nhiên, không nên chườm đá trực tiếp lên da. Điều quan trọng là “nghỉ ngơi” ở đây không có nghĩa là bất động hoàn toàn trong thời gian dài. Khi tình trạng cấp tính giảm, người bệnh cần từng bước quay trở lại vận động phù hợp.
Khôi phục tầm vận động
Khi đau đã giảm, vật lý trị liệu thường chuyển sang các bài tập nhẹ nhằm duy trì hoặc khôi phục phạm vi vận động của khớp. Các bài tập có thể bao gồm gập, duỗi, xoay, dạng hoặc khép khớp tùy vị trí tổn thương. Nguyên tắc quan trọng là thực hiện động tác chậm, có kiểm soát và trong phạm vi cơ thể có thể chịu được. Không nên cố ép khớp vào biên độ gây đau mạnh với mục đích “tập cho hết cứng”. Ví dụ, với viêm bao hoạt dịch vai, người bệnh có thể được hướng dẫn các bài vận động vai nhẹ trước khi chuyển sang các bài tăng cường sức mạnh. Với viêm bao hoạt dịch hông, chương trình phục hồi có thể chú trọng cả khả năng vận động, dáng đi, thăng bằng và sức mạnh vùng hông.
Tăng cường sức mạnh cơ
Đây là một trong những phần quan trọng nhất của quá trình phục hồi. Khi các cơ xung quanh khớp yếu, một số cấu trúc có thể phải chịu tải nhiều hơn trong quá trình vận động. Vì vậy, sau khi kiểm soát được đau, chương trình vật lý trị liệu thường từng bước tăng cường sức mạnh.
Có thể bắt đầu bằng các bài co cơ tĩnh, sau đó chuyển sang các bài tập có lực cản và cuối cùng là những động tác gần với hoạt động thực tế.
Ví dụ:
- Vùng gối: Tập cơ tứ đầu đùi, cơ gân kheo, cơ mông và cơ bắp chân.
- Vùng hông: Tập cơ mông và nhóm cơ ổn định khớp háng.
- Vùng vai: Tập cơ chóp xoay và các cơ kiểm soát xương bả vai.
- Vùng khuỷu tay: Tăng cường các nhóm cơ cẳng tay và cánh tay phù hợp với nguyên nhân gây quá tải.
Mục tiêu không phải là tập càng nặng càng tốt mà là tăng tải từ từ và có kiểm soát.
Một số bài tập thường được áp dụng cho người viêm bao hoạt dịch
Tùy vị trí viêm, chuyên viên vật lý trị liệu có thể lựa chọn nhiều bài tập khác nhau.
Co cơ tĩnh: Người bệnh thực hiện động tác co cơ nhưng hạn chế chuyển động lớn của khớp. Đây có thể là lựa chọn phù hợp ở giai đoạn đầu phục hồi khi việc vận động khớp còn gây khó chịu.
Bài tập vận động nhẹ: Các động tác gập, duỗi, xoay hoặc nâng chi trong phạm vi phù hợp giúp duy trì khả năng vận động của khớp.
Bài tập với dây kháng lực: Khi tình trạng đau đã cải thiện, dây kháng lực có thể được sử dụng để tăng dần sức mạnh cơ.
Bài tập nâng chân và cơ mông: Đối với những trường hợp liên quan đến hông và chi dưới, các bài như nâng chân, bridge hoặc dạng hông có thể được sử dụng tùy tình trạng cụ thể.
Bài tập chức năng: Ở giai đoạn cuối, người bệnh cần tập lại những hoạt động thực tế như đi bộ, đứng lên ngồi xuống, lên xuống cầu thang hoặc các động tác phục vụ công việc và thể thao.
Có nên dùng máy móc hỗ trợ vật lý trị liệu?
Thiết bị tập luyện có thể hỗ trợ quá trình phục hồi, nhưng không nên xem thiết bị là phương pháp thay thế cho chẩn đoán và chương trình vật lý trị liệu chuyên môn. Việc lựa chọn thiết bị cần dựa trên vị trí tổn thương, mức độ đau, khả năng vận động, tuổi, sức mạnh cơ và mục tiêu phục hồi.
Đặc biệt trong giai đoạn đang đau hoặc sưng nhiều, không nên tự ý sử dụng các thiết bị tạo lực hoặc tăng tải mạnh chỉ vì nghĩ rằng “tập càng nhiều càng nhanh khỏi”. Nguyên tắc phù hợp hơn là: Đánh giá → giảm kích thích → vận động nhẹ → tăng sức mạnh → tăng tải → trở lại hoạt động bình thường.
Khi nào không nên tự tập tại nhà?
Không phải mọi trường hợp đau và sưng quanh khớp đều có thể tự điều trị bằng vật lý trị liệu. Người bệnh nên đi khám nếu có các dấu hiệu như: Sốt, Khớp hoặc vùng tổn thương nóng, đỏ rõ rệt, sưng tăng nhanh, đau dữ dội, khó hoặc không thể vận động khớp, đau kéo dài và không cải thiện, có vết thương hoặc nguy cơ nhiễm khuẩn tại vùng bao hoạt dịch. Đặc biệt, nếu nghi ngờ viêm bao hoạt dịch do nhiễm khuẩn, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá. Một số trường hợp có thể cần chọc hút dịch để xét nghiệm và điều trị, thay vì chỉ tập vật lý trị liệu.
Phòng ngừa viêm bao hoạt dịch tái phát
Sau khi triệu chứng giảm, người bệnh vẫn cần chú ý đến nguyên nhân ban đầu. Nếu công việc yêu cầu quỳ hoặc tì đè thường xuyên, nên sử dụng vật dụng bảo vệ và thay đổi tư thế định kỳ. Nếu thường xuyên thực hiện một động tác lặp lại, nên xen kẽ thời gian nghỉ và thay đổi hoạt động.
Khi chơi thể thao, cần khởi động trước khi tập và tăng khối lượng vận động từ từ thay vì đột ngột tăng cường độ. Duy trì sức mạnh cơ và trọng lượng cơ thể phù hợp cũng có thể góp phần giảm tải cho các khớp chịu trọng lượng.
Tập luyện tại nhà với thiết bị phục hồi chức năng Zasami
Với những người cần duy trì vận động và phục hồi khả năng vận động tại nhà, thiết bị phục hồi chức năng có thể là một lựa chọn tiện lợi khi được sử dụng đúng cách và phù hợp với tình trạng cơ thể.
Zasami hiện sở hữu nhiều thiết bị phục hồi chức năng chuyên biệt như: Thiết bị phục hồi chức năng Zasami KZ-301, KZ-401, thiết bị phục hồi chân có kháng lực Zasami… Các thiết bị này hướng đến việc hỗ trợ người dùng thực hiện các bài vận động tại nhà, đặc biệt phù hợp với nhu cầu duy trì vận động và tập luyện thường xuyên.
Tuy nhiên, đối với người đang bị viêm bao hoạt dịch, việc sử dụng thiết bị cần được lựa chọn theo từng giai đoạn. Khi vùng khớp đang sưng đau nhiều, ưu tiên vẫn là kiểm soát nguyên nhân và triệu chứng. Khi tình trạng ổn định hơn, thiết bị có thể được sử dụng để hỗ trợ quá trình vận động và tăng cường sức mạnh theo chương trình phù hợp.
Vật lý trị liệu là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi viêm bao hoạt dịch, đặc biệt khi tình trạng liên quan đến vận động quá mức, yếu cơ hoặc cơ học vận động chưa phù hợp. Một chương trình hiệu quả thường không bắt đầu bằng việc tập thật nặng mà bắt đầu từ việc giảm kích thích, kiểm soát đau, khôi phục vận động, sau đó mới tăng dần sức mạnh và tải vận động. Nếu còn thắc mắc nào khác hoặc có nhu cầu trang bị thiết bị phục hồi chức năng chính hãng hãy liên hệ với Daiviet Sport nhé!
