Thoái hóa khớp là tình trạng không hiếm gặp – đặc biệt là ở những người trung niên và cao tuổi. Bệnh có thể ảnh hưởng đồng thời tới nhiều vị trí trên cơ thể như: Khớp gối, khớp háng, vai, bàn tay, cột sống… khiến người bệnh bị đau, cứng khớp, hạn chế vận động và gặp khó khăn trong đời sống, sinh hoạt hàng ngày.
Bên cạnh viện tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ thì vật lý trị liệu thoái hóa đa khớp có vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì khả năng vận động, tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện chức năng khớp cũng như hỗ trợ kiểm soát đau. Một chương trình phục hồi phù hợp cần được xây dựng dưa trên tình trạng cụ thể của mỗi người thay vì áp dụng 1 liệu trình giống nhau cho tất cả. Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Daiviet Sport tìm hiểu chi tiết về: Vật lý trị liệu thoái hóa đa khớp. Qua đó, hiểu hơn về tình trạng này cũng như biết cách chăm sóc bản thân & người thân đúng cách, nhanh chóng phục hồi chức năng vận động.
Thoái hóa đa khớp là gì?
Thoái hóa khớp là quá trình thay đổi và tổn thương dần dần của các cấu trúc trong khớp, thường liên quan đến sụn khớp, xương dưới sụn và các mô xung quanh. Khi tình trạng này xuất hiện ở nhiều khớp cùng lúc, người bệnh có thể gặp khó khăn trong cả vận động và sinh hoạt. Các khớp thường bị ảnh hưởng gồm khớp gối, háng, bàn tay, cột sống và những khớp chịu tải khác.
Triệu chứng có thể khác nhau giữa từng người nhưng thường bao gồm đau khi vận động, cứng khớp, giảm tầm vận động, yếu cơ và hạn chế khả năng thực hiện các hoạt động thường ngày. Vật lý trị liệu không nhằm phục hồi phần sụn đã mất mà tập trung vào việc giảm triệu chứng, cải thiện chức năng và duy trì khả năng vận động. Các hướng dẫn lâm sàng hiện nay xem tập luyện trị liệu là một thành phần nền tảng trong quản lý thoái hóa khớp.
Vì sao người thoái hóa đa khớp cần vật lý trị liệu?
Khi bị đau, nhiều người có xu hướng hạn chế vận động để tránh khó chịu. Nếu tình trạng này kéo dài, các cơ quanh khớp có thể yếu đi, tầm vận động giảm và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày ngày càng hạn chế. Vật lý trị liệu giúp phá vỡ vòng xoắn này thông qua các bài tập được điều chỉnh theo khả năng của người bệnh.
Một chương trình phù hợp có thể hướng tới nhiều mục tiêu: Giảm đau và cứng khớp, duy trì hoặc cải thiện tầm vận động, tăng sức mạnh cơ quanh khớp, cải thiện khả năng đi lại và vận động, tăng sức bền, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, hỗ trợ thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, hạn chế tình trạng suy giảm thể lực do ít vận động. Đặc biệt, với thoái hóa đa khớp, chương trình phục hồi cần xem xét toàn bộ khả năng vận động thay vì chỉ tập trung vào một vị trí đang đau.
Các phương pháp vật lý trị liệu thoái hóa đa khớp
Tập vận động tầm khớp
Các bài tập vận động nhẹ giúp duy trì khả năng gập, duỗi hoặc xoay của khớp trong phạm vi phù hợp. Tùy vị trí thoái hóa, người bệnh có thể được hướng dẫn tập gập duỗi gối, vận động khớp háng, vai, cổ tay, bàn tay hoặc cột sống. Nguyên tắc quan trọng là vận động có kiểm soát và không cố ép khớp vượt quá giới hạn.
Tập tăng cường sức mạnh cơ
Yếu cơ thường đi kèm với tình trạng ít vận động do đau. Vì vậy, tăng cường cơ là một nội dung quan trọng trong phục hồi. Với thoái hóa khớp gối, có thể tập trung vào nhóm cơ đùi và cơ quanh hông. Với thoái hóa khớp háng, các bài tập tăng cường cơ mông và cơ quanh khớp háng có thể được đưa vào chương trình.
Một số bài tập phổ biến gồm nâng chân, duỗi gối, bridge, đứng lên ngồi xuống hoặc tập với sức cản phù hợp. Cường độ cần được điều chỉnh từ thấp đến cao tùy khả năng. Khi cơ thể thích nghi, có thể tăng dần số lần lặp, thời gian hoặc mức kháng lực.
Tập aerobic
Bên cạnh các bài tập cho từng khớp, người bệnh cần duy trì sức khỏe tim mạch và thể lực tổng thể. Đi bộ, đạp xe, tập xe đạp tại chỗ hoặc vận động dưới nước có thể được cân nhắc tùy tình trạng. Đối với người đau khớp chi dưới, những hoạt động giảm tải như đạp xe hoặc tập dưới nước có thể giúp duy trì vận động mà giảm áp lực lên khớp trong một số trường hợp.
Tập thăng bằng và chức năng
Thoái hóa nhiều khớp ở chi dưới có thể ảnh hưởng đến dáng đi và khả năng giữ thăng bằng, đặc biệt ở người lớn tuổi. Các bài tập có thể bao gồm đứng chuyển trọng lượng, đứng một chân có hỗ trợ, bước lên bục thấp, đứng lên ngồi xuống hoặc luyện đi bộ. Mục tiêu không chỉ là làm cơ khỏe hơn mà còn giúp người bệnh thực hiện các hoạt động thực tế như đi lại, lên xuống cầu thang và thay đổi tư thế.
Kỹ thuật trị liệu bằng tay
Một số trường hợp có thể được áp dụng các kỹ thuật vận động khớp, kéo giãn hoặc xử lý mô mềm. Tuy nhiên, các kỹ thuật này thường nên được sử dụng kết hợp với chương trình tập luyện thay vì thay thế hoàn toàn việc tập. Tập luyện chủ động vẫn là thành phần quan trọng trong quá trình phục hồi.
Bài tập vật lý trị liệu cho người thoái hóa đa khớp
Tùy tình trạng, người bệnh có thể được hướng dẫn một số nhóm bài tập sau:
- Đối với khớp gối: Co cơ tĩnh cơ đùi, duỗi gối, nâng chân, đứng lên ngồi xuống và bước lên bục thấp.
- Đối với khớp háng: Nâng chân, dang chân, duỗi háng, bridge và các bài tập tăng cường cơ mông.
- Đối với vai: Vận động vai có hỗ trợ, tập tầm vận động và tăng cường cơ quanh khớp vai.
- Đối với bàn tay: Co duỗi ngón, vận động từng ngón, tập sức mạnh cầm nắm phù hợp.
- Đối với toàn thân: Đi bộ, đạp xe tại chỗ, tập thăng bằng và các bài tập chức năng.
Không nên tự ý lựa chọn bài tập chỉ dựa vào tên bệnh. Cùng là thoái hóa đa khớp nhưng mức độ đau, sức cơ, tầm vận động và khả năng vận động của mỗi người có thể rất khác nhau.
Nguyên tắc khi tập vật lý trị liệu
Tập luyện cần được thực hiện đều đặn và tăng dần, thay vì tập quá nặng trong một thời gian ngắn.Ban đầu, người bệnh có thể lựa chọn các bài tập đơn giản với cường độ thấp. Sau đó, khi khả năng vận động cải thiện, có thể tăng dần số lần, thời gian hoặc sức cản.
Một số nguyên tắc quan trọng gồm: Khởi động trước khi tập, thực hiện động tác chậm và có kiểm soát, không cố ép khớp vượt quá khả năng, tăng cường độ từ từ, theo dõi phản ứng của cơ thể sau buổi tập, duy trì vận động lâu dài, điều chỉnh bài tập khi triệu chứng thay đổi. Một số người có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu nhẹ khi mới bắt đầu chương trình. Tuy nhiên, đau dữ dội, sưng nóng rõ rệt hoặc triệu chứng tăng bất thường là những dấu hiệu cần được đánh giá lại cẩn thận.
Kiểm soát cân nặng và lối sống
Nếu người bệnh thừa cân hoặc béo phì, kiểm soát cân nặng có thể là một phần quan trọng trong chương trình quản lý thoái hóa khớp. Giảm cân phù hợp có thể giúp giảm tải cho các khớp chịu trọng lượng như gối và háng, đồng thời hỗ trợ khả năng vận động. Bên cạnh tập luyện, người bệnh nên chú ý chế độ ăn cân đối, ngủ đủ giấc và duy trì hoạt động thể chất phù hợp.
Điều quan trọng là không nên hiểu vật lý trị liệu chỉ là một vài buổi tập tại cơ sở phục hồi chức năng. Hiệu quả lâu dài phụ thuộc nhiều vào khả năng duy trì vận động hợp lý trong sinh hoạt hằng ngày.
Thiết bị phục hồi chức năng hỗ trợ vật lý trị liệu thoái hóa đa khớp
Bên cạnh các bài tập bằng trọng lượng cơ thể, thiết bị phục hồi chức năng có thể hỗ trợ người bệnh thực hiện các bài tập vận động, tăng sức mạnh và cải thiện thể lực một cách có kiểm soát. Tùy mục tiêu, có thể lựa chọn các nhóm thiết bị như xe đạp tập phục hồi, dụng cụ tập vận động chi dưới, thiết bị tập cơ chân, thiết bị tập tay - vai hoặc các dụng cụ hỗ trợ thăng bằng. Ưu điểm của thiết bị là có thể giúp điều chỉnh mức độ vận động và sức cản theo khả năng của từng người. Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi được lựa chọn và sử dụng đúng cách. Đối với người đang phục hồi sau chấn thương, người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh lý đi kèm, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng trước khi xây dựng chương trình tập.
Nếu đang tìm kiếm giải pháp hỗ trợ tập luyện và phục hồi vận động tại nhà hoặc tại cơ sở chuyên môn, người dùng có thể tham khảo thiết bị phục hồi chức năng Zasami. Các dòng thiết bị phục hồi được thiết kế nhằm hỗ trợ nhiều dạng vận động khác nhau, giúp người tập chủ động hơn trong quá trình rèn luyện sức mạnh, tầm vận động và khả năng vận động chức năng. Khi lựa chọn thiết bị, nên dựa trên vị trí khớp bị ảnh hưởng, mục tiêu phục hồi, khả năng vận động hiện tại và không gian sử dụng. Việc lựa chọn đúng thiết bị sẽ giúp quá trình tập luyện thuận tiện hơn và dễ duy trì lâu dài.
Trên đây là một số chia sẻ về Vật lý trị liệu thoái hóa đa khớp. Tình trạng này cần được thực hiện kiên trì, có kiểm soát và phù hợp với từng người. Kết hợp tập luyện trị liệu, vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng và sử dụng thiết bị hỗ trợ phù hợp có thể giúp người bệnh duy trì khả năng vận động và cải thiện chất lượng cuộc sống. Nếu còn câu hỏi nào khác hoặc có nhu cầu trang bị dụng cụ phục hồi chức năng chính hãng hãy liên hệ với Daiviet Sport nhé!
