Đường cong sinh lý của cơ thể không phải là 1 đường thẳng. Khi nhìn từ phía bên thì cột sống có những đường cong tự nhiên giúp cơ thể giữ thăng bằng, hấp thụ lực và phân bổ đều áp lực trong quá trình đi vận động, đi lại. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân khác nhau mà các đường cong này có thể bị giảm hoặc thay đổi. Một trong những tình trạng thường được nhắc đến trên kết quả phim chụp X-quang là: Mất đường cong sinh lý cột sống. Nhiều người thường lo lắng rằng cột sống đã bị biến dạng hoặc không thể phục hồi. Thực tế, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân khác nhau, vị trí cột sống bị thay đổi cũng như tình trạng cụ thể của con người.
Trong nhiều trường hợp liên quan đến tư thế, co cứng cơ hoặc hạn chế vận động, vật lý trị liệu có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giảm đau, cải thiện vận động và phục hồi khả năng kiểm soát tư thế. Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Daiviet Sport tìm hiểu về Vật lý trị liệu mất đường cong sinh lý cột sống.
Mất đường cong sinh lý cột sống là gì?
Cột sống bình thường có nhiều đường cong tự nhiên. Ở vùng cổ và thắt lưng, cột sống có đường cong hướng vào phía trước, được gọi là ưỡn sinh lý. Trong khi đó, vùng ngực có đường cong hướng ra phía sau, tạo thành gù sinh lý. Những đường cong này phối hợp với nhau để giúp cơ thể đứng thẳng và phân tán lực tác động lên cột sống.
Mất đường cong sinh lý có nghĩa là một trong những đường cong tự nhiên này bị giảm hoặc trở nên thẳng hơn. Tình trạng thường gặp là mất hoặc giảm ưỡn cột sống cổ. Trên phim X-quang, bác sĩ có thể mô tả là cột sống cổ thẳng hoặc giảm ưỡn cổ. Ở vùng thắt lưng, đường cong ưỡn cũng có thể bị giảm do đau, co cứng cơ, tư thế hoặc những thay đổi liên quan đến cấu trúc cột sống. Điều quan trọng là không nên đồng nhất kết quả “mất đường cong sinh lý” với tình trạng cột sống bị tổn thương nghiêm trọng.
Vì sao cột sống bị mất đường cong?
Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến sự thay đổi đường cong cột sống.
Sai tư thế trong thời gian dài: Đây là một trong những yếu tố thường gặp. Những người thường xuyên ngồi trước máy tính, sử dụng điện thoại, lái xe hoặc làm công việc phải giữ một tư thế trong thời gian dài có thể hình thành thói quen đưa đầu ra trước, gù lưng hoặc ngồi lệch. Nếu tình trạng này kéo dài, các nhóm cơ và khớp phải thích nghi với tư thế mới. Cơ thể có thể dần hình thành một kiểu vận động kém tối ưu, từ đó ảnh hưởng đến tư thế và đường cong cột sống.
Co cứng cơ do đau: Khi cột sống bị đau, cơ quanh cột sống có thể co lại như một cơ chế bảo vệ. Sự co cứng này có thể khiến người bệnh thay đổi tư thế và làm đường cong cột sống giảm tạm thời. Đây cũng là lý do một số trường hợp không nên chỉ nhìn vào một hình ảnh X-quang để kết luận rằng cột sống đã bị biến dạng cố định.
Ít vận động: Cơ bắp cần được sử dụng thường xuyên để duy trì sức mạnh và khả năng kiểm soát tư thế. Khi ngồi nhiều, ít vận động, cơ vùng bụng, lưng, mông hoặc các cơ ổn định cột sống có thể yếu đi. Trong khi đó, một số nhóm cơ khác lại bị căng hoặc hoạt động quá mức. Sự mất cân bằng này có thể ảnh hưởng đến tư thế và khả năng vận động.
Thoái hóa và thay đổi cấu trúc: Ở một số người, thay đổi đường cong có thể liên quan đến thoái hóa đĩa đệm, thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm, chấn thương hoặc các vấn đề cấu trúc khác. Trong những trường hợp này, mục tiêu của vật lý trị liệu thường không đơn giản là nắn cột sống về đúng đường cong, mà tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng, cải thiện vận động, tăng sức mạnh và giúp người bệnh thực hiện các hoạt động hằng ngày tốt hơn.
Vật lý trị liệu có thể giúp khôi phục đường cong không?
Theo các bác sĩ trị liệu: Câu trả lời phụ thuộc vào nguyên nhân! Nếu đường cong bị giảm chủ yếu do tư thế, hạn chế vận động, co cứng cơ hoặc mất cân bằng cơ, chương trình vật lý trị liệu phù hợp có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng vận động và kiểm soát tư thế.
Người bệnh có thể nhận thấy: Cổ và lưng linh hoạt hơn, giảm cảm giác căng cứng, giảm đau, tư thế ngồi và đứng được cải thiện, sức mạnh cơ tăng lên, khả năng vận động tốt hơn, giảm nguy cơ tái phát do tư thế và vận động không phù hợp. Tuy nhiên, nếu như đường cong tự nhiên thay đổi do biến dạng cấu trúc hoặc bệnh lý cột sống, không nên kỳ vọng rằng một vài bài tập có thể đưa hình ảnh X-quangó trở lại hoàn toàn như người bình thường. Do đó, mục tiêu quan trọng nhất của vật lý trị liệu là phục hồi chức năng chứ không chỉ tập trung vào một con số hoặc một hình ảnh trên phim chụp.
Một chương trình vật lý trị liệu thường gồm những gì?
Trước khi bắt đầu, chuyên viên vật lý trị liệu cần đánh giá tình trạng cụ thể. Nội dung có thể bao gồm kiểm tra tư thế, tầm vận động, sức mạnh cơ, độ linh hoạt, khả năng kiểm soát cột sống, vai và vùng chậu. Đồng thời, cần xác định những động tác nào làm tăng hoặc giảm triệu chứng. Sau khi đánh giá, chương trình phục hồi có thể được xây dựng theo từng giai đoạn.
Giai đoạn đầu (kiểm soát đau và co cứng): Khi người bệnh đang đau nhiều hoặc cơ bị co cứng, việc đầu tiên thường là giúp cơ thể giảm kích thích và lấy lại khả năng vận động cơ bản. Tùy trường hợp, chuyên viên có thể sử dụng các phương pháp như nhiệt trị liệu, kỹ thuật mô mềm, vận động khớp hoặc các bài tập vận động nhẹ. Mục tiêu không phải là cố gắng ép cột sống thay đổi ngay lập tức. Điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để người bệnh có thể vận động an toàn.
Giai đoạn hai (cải thiện tầm vận động): Sau khi triệu chứng được kiểm soát tốt hơn, người bệnh có thể bắt đầu các bài tập nhằm cải thiện khả năng vận động của vùng cổ, ngực, thắt lưng hoặc vùng chậu. Ví dụ, với người có tư thế đầu đưa ra trước, chuyên viên có thể hướng dẫn các bài tập kiểm soát cổ sâu. Với người có hạn chế vận động vùng ngực, có thể tập các động tác mở ngực, duỗi và xoay cột sống ngực. Đối với vùng thắt lưng, các bài tập kiểm soát vùng chậu có thể được lựa chọn tùy nguyên nhân và triệu chứng.
Giai đoạn ba (tăng sức mạnh): Đây là phần rất quan trọng, chỉ kéo giãn hoặc massage thường không đủ để duy trì một tư thế vận động tốt trong thời gian dài. Cơ thể cần có đủ sức mạnh để kiểm soát cột sống khi đứng, đi, cúi, nâng đồ vật và thực hiện các hoạt động hằng ngày. Một số nhóm cơ thường được quan tâm gồm cơ bụng, cơ lưng, cơ mông, cơ cổ sâu và các cơ ổn định xương bả vai.
Một số bài tập thường được sử dụng
Tùy từng trường hợp, chuyên viên có thể lựa chọn các bài tập khác nhau.
Chin tuck
Đây là bài tập thường được sử dụng trong chương trình phục hồi tư thế cổ. Người tập ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, sau đó nhẹ nhàng kéo cằm về phía sau như tạo một “chiếc cằm đôi”. Không cúi đầu xuống, giữ vài giây rồi thả lỏng. Động tác này nhằm giúp người tập nhận biết và kiểm soát vị trí đầu - cổ tốt hơn.
Wall slide
Người tập đứng gần tường và thực hiện động tác đưa tay lên xuống trong phạm vi kiểm soát được. Bài tập có thể hỗ trợ khả năng vận động của vai và kiểm soát xương bả vai.
Glute bridge
Người tập nằm ngửa, hai gối co, sau đó nâng hông lên bằng cách sử dụng cơ mông và kiểm soát vùng chậu. Bài tập này có thể được sử dụng để tăng sức mạnh cơ mông và cải thiện khả năng kiểm soát vùng thân dưới.
Dead bug
Đây là bài tập kiểm soát cơ trung tâm. Người tập nằm ngửa và thực hiện các chuyển động tay, chân đối bên trong khi cố gắng giữ thân mình ổn định. Mục tiêu không phải là cố ép lưng xuống sàn bằng mọi giá mà là học cách kiểm soát thân mình trong khi tay và chân chuyển động.
Có nên massage hoặc kéo giãn cột sống?
Massage và các kỹ thuật trị liệu bằng tay có thể được sử dụng trong một số chương trình phục hồi để hỗ trợ giảm căng cơ và cải thiện khả năng vận động. Tuy nhiên, không nên xem đây là phương pháp duy nhất. Một chương trình phục hồi hợp lý thường kết hợp nhiều yếu tố:
Giảm đau => Cải thiện vận động => Kích hoạt cơ => Tăng sức mạnh => Kiểm soát tư thế => Luyện chức năng => Duy trì
Đặc biệt, không nên tự ý bẻ cổ, vặn mạnh cột sống hoặc nhờ người khác đè lên lưng với mục đích nắn lại đường cong. Những kỹ thuật tác động mạnh không phải lúc nào cũng phù hợp và có thể gây nguy hiểm nếu thực hiện không đúng chỉ định.
Người bị mất đường cong sinh lý cần thay đổi thói quen gì?
Bên cạnh bài tập, thói quen sinh hoạt cũng rất quan trọng. Nếu phải ngồi làm việc lâu, nên thường xuyên thay đổi tư thế thay vì giữ nguyên một tư thế trong nhiều giờ. Màn hình máy tính cũng nên được bố trí phù hợp để hạn chế phải cúi đầu liên tục. Khi sử dụng điện thoại, nên đưa thiết bị lên cao hơn thay vì liên tục cúi cổ xuống.
Đồng thời, người bệnh cần duy trì vận động thường xuyên, không nhất thiết phải tập luyện với cường độ cao. Đi bộ, tập các bài vận động cơ bản, tăng cường sức mạnh cơ và nghỉ giải lao giữa những khoảng thời gian ngồi lâu đều có thể góp phần tạo nên một lối sống tốt hơn cho hệ cơ xương khớp.
Thiết bị phục hồi chức năng có thể hỗ trợ như thế nào?
Không nên tự điều trị kéo dài nếu đau cột sống ngày càng tăng hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường. Đặc biệt, cần được đánh giá y tế khi có đau lan xuống tay hoặc chân, tê, yếu cơ, mất thăng bằng, đau sau chấn thương, biến dạng cột sống rõ rệt hoặc các triệu chứng thần kinh. Nếu xuất hiện tình trạng yếu liệt tiến triển, tê vùng yên ngựa hoặc rối loạn kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Đối với những người cần duy trì vận động tại nhà, thiết bị phục hồi chức năng có thể trở thành một công cụ hỗ trợ đáng cân nhắc. Điểm quan trọng là thiết bị không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ, kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Thiết bị nên được xem như một phương tiện giúp người dùng duy trì vận động, thực hiện các bài tập phù hợp và tạo thói quen luyện tập thường xuyên.
Khi có nhu cầu trang bị các máy tập chính hãng các bạn có thể tham khảo Zasami. Hãng sở hữu nhóm sản phẩm thiết bị phục hồi chức năng dành cho nhu cầu vận động tại nhà. Các sản phẩm phục hồi chức năng Zasami hiện được phân phối trên hệ thống của Đại Việt Sport, trong đó có nhiều lựa chọn như thiết bị phục hồi chức năng Zasami KZ 401, KZ 301, thiết bị 3 trong 1, 4 trong 1 và thiết bị phục hồi chân có kháng lực.
Trên đây là một số chia sẻ về Vật lý trị liệu mất đường cong sinh lý cột sống. Mất đường cong sinh lý cột sống không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với cột sống bị biến dạng nghiêm trọng. Sự thay đổi đường cong có thể liên quan đến tư thế, co cứng cơ, hạn chế vận động hoặc sự mất cân bằng giữa các nhóm cơ. Khi có bệnh lý hoặc triệu chứng rõ ràng, việc tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi tập luyện vẫn là bước quan trọng nhất. Nếu còn thắc mắc nào khác hoặc có nhu cầu trang bị thiết bị tập phục hồi chức năgn chính hãng các bạn hãy liên hệ với chúng tôi nhé!
