Viêm khớp dạng thấp là 1 bệnh lý tự miễn mãn tính phổ biến và phức tạp. Nó không chỉ gây ra những cơn đau rát, sưng tấy tột cùng tại các khớp mà còn dần phá hủy sụn khớp, gây biến dạng xương và dẫn tới nguy cơ tàn phế nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Trong phác đồ điều trị, nếu như thuốc giúp dập tắt các đợt viêm cấp thì vật lý trị liệu phục hồi chức năng chính là “chìa khóa vàng” giúp duy trì sự linh hoạt của khớp, chống co rút cơ, phục hồi lại khả năng vận động cũng như mang lại sự tư do sinh hoạt cho bệnh nhân.
Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Daiviet Sport tìm hiểu chi tiết về Vật lý trị liệu viêm khớp dạng thấp. Từ đó hiểu hơn về tình trạng này cũng như cách xử lý phù hợp, sử dụng thiết bị phục hồi chức năng.
Mục tiêu và nguyên tắc chủ chốt của vật lý trị liệu
Vật lý trị liệu không đơn thuần là việc tập luyện thể dục thể thao thông thường mà là 1 khoa học phục hồi được thiết kế cá nhân dựa trên từng giai đoạn phát triển bệnh lý.
Mục tiêu điều trị
Mục tiêu điều trị là giảm đau và kiểm soát phản ứng viêm, hạn chế sự phụ thuộc kéo dài vào thuốc giảm đau liều cao. Tiếp đến là, duy trì và mở rộng tầm vận động khớp, ngăn chặn tình trạng dính khớp, cứng khớp buổi sáng - hiện tượng đặc trưng của viêm khớp dạng thấp.
Người bệnh cũng được tăng cường sức mạnh hệ cơ quanh khớp, gia cố “lớp đệm” cơ bắp giúp nâng đỡ cấu trúc xương, giảm tải áp lực trực tiếp lên bề mặt sụn khớp. Hạn chế các biến dạng điển hình như bàn tay lệch dẹo về phía xương trụ, ngón tay hình “cổ cò” hay ngón tay “thắt lưng quần”.
Mục tiêu cuối cùng là nâng cao thể trạng và chất lượng cuộc sống, giúp người bệnh lấy lại sự tự chủ trong sinh hoạt hàng ngày như ăn uống, vệ sinh, đi lại.
Nguyên tắc vàng cần tuân thủ
Trước tiên cần lắng nghe cơ thể, áp dụng quy tắc 2 giờ. Nếu như tình trạng đau khớp gia tăng và kéo dài quá 2h sau khi tập thì điều đó chứng tỏ bài tập đang quá sức hoặc sai kỹ thuật, do đó, cần giảm cường độ vào buổi kế tiếp.
Tuyệt đối không tập các bài tập vận động nặng hoặc nhiệt nóng khi khớp đang trong đợt viêm cấp – xuất hiện các dấu hiệu sưng, nóng, đỏ, đau nặng. Cần kiên trì và đều đặn, việc duy trì 15 – 30 phút mỗi ngày mang lại giá trị phục hồi cao hơn nhiều so với việc tập dồn dập nhiều giờ nhưng ngắt quãng.
Các phương pháp vật lý trị liệu chuyên sâu
Nhiệt trị liệu: Kiểm soát cơn đau và độ cứng khớp
Nhiệt trị liệu là bước đệm quan trọng giúp chuẩn bị cho các bài tập vận động tiếp theo. Phương pháp này gồm nhiệt nóng & lạnh.
Nhiệt lạnh (chườm đá) được chỉ định dành riêng cho đợt viêm cấp tính khi khớp sưng, nóng, đỏ. Về mặt cơ chế, nó gây co mạch cục bộ, làm giảm lượng máu dồn về vùng viêm, từ đó giảm sưng tấy và làm tê các đầu tận cùng thần kinh cảm giác đau. Để thực hiện, các bạn dùng chườm đá chuyên dụng hoặc khăn bọc đá lăn nhẹ quanh khớp từ 15 - 20 phút, thực hiện 2 - 3 lần/ngày.
Nhiệt nóng (chườm ấm, paraffin, đèn hồng ngoại), được chỉ định cho gia đoạn mãn tính hoặc bán cấp, khi các khớp bị cứng, đau dai dẳng nhưng không còn sưng nóng. Về cơ chế, nhiệt nóng giúp giãn mạch, tăng cường tuần hoàn chuyển hóa dinh dưỡng nuôi khớp, giãn cơ và làm mềm các dây chằng bị co rút. Phương pháp nổi bật nhất là tắm paraffin (sáp ấm), đây là liệu pháp lý tưởng cho các khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay, bàn chân, giúp làm dịu tình trạng cứng khớp buổi sáng chỉ sau 15 – 20 phút trị liệu.
Điện trị liệu và Quang trị liệu
Nguyên lý cơ bản là sử dụng các thiết bị y khoa hiện đại nhằm tác động sâu vào tổ chức khớp:
Điện trị liệu: Dùng các xung điện tần số thấp để chăn chặn tín hiệu đau truyền về não bộ, đồng thời kích thích cơ thể sản sinh ra chất giảm đau tự nhiên.
Siêu âm trị liệu: Tạo ra các sóng âm tần số cao gây ra hiệu ứng “mát xa vi mô” tại các mô sâu, hỗ trợ làm tăng tính dẻo dai cho bao khớp cũng như giảm thiểu tình trạng xơ hóa các tổ chức quanh khớp.
Laze công suất thấp: Có tác dụng kích thích quá trình tái tạo tế bào, giảm thiểu các chất trung gian gây viêm tại màng dịch khớp.
Vận động trị liệu tại nhà
Vận động trị liệu là nền tảng cốt lõi giúp khôi phục lại chức năng của người bệnh viêm khớp dạng thấp.
Nhóm bài tập duy trì tầm vận động
Các bài tập này nên thực hiện nhẹ nhàng hàng ngày vào buổi sáng sau khi đã làm ấm khớp.
- Bài tập bàn tay & Cổ tay: Tập xòe - gập ngón tay: Mở rộng tối đa các ngón tay rồi từ từ nắm lại thành nắm đấm nhẹ nhàng. Đối chiếu ngón tay: Lần lượt chạm đầu ngón tay cái vào đầu các ngón còn lại (trỏ, giữa, áp út, út). Gập - Ngửa cổ tay: Đặt cẳng tay trên mặt bàn, để bàn tay nhô ra ngoài mép bàn; Từ từ gập bàn tay xuống dưới rồi đưa ngược lên trên.
- Bài tập Khớp gối & Khớp háng: Tập co duỗi gối, nằm ngửa trên giường, từ từ co gối trượt gót chân về phía mông, sau đó duỗi thẳng ra. Gập ngửa cổ chân, giúp duy trì sự linh hoạt của khớp cổ chân và hạn chế nguy cơ teo cơ cẳng chân.
Nhóm bài tập tăng cường lực cơ
Đối với người bệnh viêm khớp dạng thấp, việc tập các bài có kháng lực mạnh mẽ dễ là tróc sụn khớp. Do đó, các bài tập tĩnh (gồng cơ nhưng không di chuyển khớp) chính là sự lựa chọn an toàn nhất.
- Bài tập gồng cơ tứ đầu đùi (cho khớp gối):Người bệnh nằm thẳng, đặt một cuộn khăn nhỏ dưới khoeo chân. Dùng lực gồng cứng cơ đùi, ấn mạnh khoeo chân xuống khăn, giữ trong 5 - 10 giây rồi thả lỏng, lặp lại 10 - 15 lần.
- Bài tập gồng cơ mông: Nằm ngửa, gồng chặt hai cơ mông lại với nhau, giữ 5 giây rồi thả lỏng.
Nhóm bài tập thể lực tác động thấp
Khi bệnh ở giai đoạn ổn định, người bệnh cần duy trì sức bền tim mạch và hệ xương khớp bằng các bộ môn thích hợp. Cụ thể:
Bơi lội & Thủy trị liệu: Lực nâng của nước giảm làm giảm tới 80 - 90% trọng lượng cơ thể tác động lên các khớp chịu lực (gối, háng, cổ chân), giúp người bệnh di chuyển nhẹ nhàng mà không gây đau.
Đạp xe tại chỗ: Giúp duy trì nhịp tim, tăng cường độ dẻo dai cho khớp gối và cơ đùi mà không tạo ra lực va đập dằn xóc.
Đi bộ trên mặt phẳng: Sử dụng giày có đế đệm êm ái, đi bộ nhẹ nhàng khoảng 20 - 30 phút mỗi ngày.
Phục hồi cùng thiết tập tại nhà
Việc duy trì thói quen tập luyện, vận động trị liệu đều đặn đóng vai trò quyết định đến 70% khả năng phục hồi của bệnh nhân viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, việc di chuyển liên tục đến các trung tâm phục hồi chức năng thường gây ra nhiều bất tiện, mệt mỏi và tốn kém chi phí cho người bệnh, đặc biệt là vào những ngày thời tiết thay đổi làm cơn đau khớp tái phát. Chính vì vậy, chủ động trang bị các thiết bị phục hồi chức năng và hỗ trợ tập luyện chuyên dụng tại nhà được xem là giải pháp phù hợp.
Khi có nhu cầu trang bị dụng cụ tập phục hồi chức năng chính hãng các bạn có thể tham khảo tại Daiviet Sport. Đơn vị hiện đang cung cấp hệ sinh thái sản phẩm hỗ trợ toàn diện cho người bệnh viêm khớp dạng thấp.
Một số thiết bị có thể tham khảo gồm:
- Xe đạp tập phục hồi chức năng chuyên dụng: Các dòng xe đạp tập có tựa lưng, kháng lực từ nhẹ nhàng, thiết kế chuẩn y khoa giúp người bệnh tập vận động khớp gối và cổ chân an toàn ngay tại nhà mà không lo gánh nặng trọng lượng cơ thể.
- Thiết bị tập tay chân kết hợp (3 in 1, 4 in 1): Hỗ trợ phục hồi linh hoạt tầm vận động cho cả khớp vai, cổ tay và khớp gối, giúp lưu thông khí huyết và tăng cường sức mạnh cơ bắp cho người lớn tuổi.
- Giường kéo giãn: Bằng điện hoặc cơ, giúp kẽo giãn cột sống. Một số mẫu giường hiện đại còn được trang bộ phát hồng hoại, cung cấp chế độ sưởi nhiệt giúp làm mềm cơ, giảm co thắt, đẩy lùi tình trạng cứng khớp và mang lại giấc ngủ sâu cho người bệnh.
Ngoài các bài tập vận động thì để ngăn ngừa biến dạng khớp nặng hơn, người bệnh cần thay đổi thói quen sử dụng lực trong sinh hoạt. Sử dụng khớp lớn thay cho khớp nhỏ, khi nâng vật nặng (như bê chậu nước, vặn nắp bình), hãy dùng hai cẳng tay hoặc lòng bàn tay nâng đỡ thay vì dùng các ngón tay. Các bạn cũng cần tránh tư thế xoắn vặn, không vặn giẻ lau quần áo bằng hai tay, không dùng lực ngón tay để vặn mở chai lọ quá chặt. Cuối cùng là thay đổi tư thế thường xuyên, không ngồi hoặc đứng ở một tư thế quá 30 phút. Thường xuyên đứng dậy vươn vai, thả lỏng các khớp.
Trên đây là một số chia sẻ từ Daiviet Sport về Vật lý trị liệu viêm khớp dạng thấp. Mong rằng qua các thông tin trong bài viết các bạn hiểu hơn về dụng tình trạng này cũng như nắm được các bài tập triệu liệu, áp dụng đúng cách, từ đó cải thiện sức khỏe tích cực!
